Τεχνες και Προσωπα

Η Κατερίνα Μαθιουδάκη συναντά τον Γιάννη Μεγαλακάκη στη Ραφήνα / Συνέντευξη και videos

21 Ιουνίου, 2020

Δημοσιογραφική επιμέλεια: Κατερίνα Μαθιουδάκη

Φωτογραφία – Σκηνοθεσία βίντεο: Απόστολος Μανουράς

Μοντάζ: Χριστίνα Κουσιορή

Μετά την καραντίνα του κορωνοϊού συνάντησα τον Γιάννη Μεγαλακάκη, ερευνητή και χοροδιδάσκαλο κρητικών χορών, στο σπίτι του στη Ραφήνα τη μέρα που ο Μάιος κατέγραφε την πιο υψηλή θερμοκρασία για ανοιξιάτικο μήνα. Η ιδέα του Γιάννη να μας υποδεχθεί στο σπιτικό του αποδείχθηκε σωτήρια, καθώς η υπερβολική ζέστη δεν θα μας άφηνε πολλά περιθώρια να απολαύσουμε μια πολύωρη συζήτηση μαζί του, αν τελικά ολοκληρώναμε το γύρισμά μας κάτω από τον καυτό ήλιο! Παρόλα αυτά, μέσα από την κουβέντα μας κατάφερε να μας μεταφέρει εύστοχα μέσα από τις διηγήσεις του κάτω από τον ουρανό της Κρήτης για να μυρίσουμε το χώμα της και να αφουγκραστούμε τα βήματα του ίδιου και του αδερφού του, Γιώργου Μεγαλακάκη που εδώ και είκοσι χρόνια με την «Ομάδα Έκφρασης Κρητικών Χορών» οργώνουν τόπους από άκρη σε άκρη μεταδίδοντας γνώση, τρέλα, πάθος και το πιο σπουδαίο απ’ όλα ….το βίωμα! Η παράδοση λοιπόν έχει γίνει κτήμα τους ώστε το μέλλον στο χορό να γράφει το όνομά τους με ανεξίτηλα γράμματα.

Στο πρώτο βίντεο ο Γιάννης μας ταξιδεύει στην Κρήτη των παιδικών του χρόνων παρέα με εικόνες από την γιαγιά και τον παππού και μας εξηγεί πώς η διδασκαλία του γέννησε την ανάγκη να γράψει μια ιστορία για παιδιά. Στη συνέχεια, αναλύει τι τον ενέπνευσε να μιλήσει ως συγγραφέας για «Τα στιβάνια του παππού», για ποιο λόγο επέλεξε να χρησιμοποιήσει το σήμερα για να εστιάσει στην παράδοση αλλά και γιατί αποφάσισε να ντύσει τους ήρωες της ιστορίας του με διάσημα κρητικά ονόματα, στο διήγημα που κυκλοφόρησε το περασμένο φθινόπωρο με την υποστήριξη του Παγκοσμίου Συμβουλίου Κρητών. Στο δεύτερο βιντεάκι από τη συνέντευξη – συνάντησή μας με τον Γιάννη Μεγαλακάκη, ο ερευνητής και χοροδιδάσκαλος κρητικών χορών αναφέρεται στον κύκλο του χορού που συνδέεται άρρηκτα με τον κύκλο της ζωής αλλά και για στην «ρίζα» και τον λόγο ύπαρξης του χορού που γεννήθηκε στην ύπαιθρο, ενώ σπεύδει να διηγηθεί περιστατικά από τις συναντήσεις του με σπουδαίες προσωπικότητες της Κρήτης όπως είναι ο Πολύδωρος Αεράκης, καθώς και την εμπειρία του να διδάξει χορό σε Ολλανδέζα που είχε προβλήματα ακοής. Ακόμα, συγκρίνει τους κρητικούς χορούς με το ισπανικό flamenco και βρίσκει τις διόδους που ενώνονται μέσα από τον αυτοσχεδιασμό και τη γνώση.

Απολαύστε μια συνέντευξη με χώμα, χρώμα και άρωμα Κρήτης από έναν καλλιτέχνη που συνεχίζει να μαθαίνει, να αγαπάει την τέχνη του, να μελετάει, να ερευνά και να δίνεται ολοκληρωτικά σε αυτό που αγαπά…

Κατερίνα Μαθιουδάκη: Θέλω να με πας νοητά στις μυρωδιές των παιδικών σου χρόνων στην Κρήτη. Ποια είναι η πιο έντονη ανάμνηση που κρατάς σαν φυλαχτό;

Γιάννης Μεγαλακάκης: Πολύ ωραία ερώτηση… Οι μυρωδιές είναι φυσικά από την Κρήτη. Είχαμε την μεγάλη τύχη και ευλογία να έχουμε μια υπέροχη γιαγιά και παππού, την Ελένη και τον Κώστα Μεγαλακάκη, από το χωριό Εμπρόσθιος στην επαρχία Αποκορώνου, στη λίμνη του Κουρνά. Για μένα η Κρήτη ήταν αυτοί οι άνθρωποι: από το ντύσιμό τους, από την ομιλία τους, από την ετυμολογία τους. Είχαν λίγες λέξεις να πουν, αλλά πολλά πράγματα. Το σχόλιό τους ήταν μία εώς δύο λέξεις, όμως καταλάβαινες τι εννοούσαν σε ό,ποια ηλικία και να ήσουνα. Ακόμα και η περπατησιά τους, ακόμα και το πώς μιλούσαν σε κάποιον που ερχόταν σπίτι μας, τα φαγητά τους… Αυτοί οι άνθρωποι, επειδή στερήθηκαν πολλά πράγματα, τους έβλεπες ότι είναι ευτυχισμένοι – και να ένα μήνυμα για το σύγχρονο σήμερα – με τα ελάχιστα. Μόνο που έβλεπαν τα παιδιά και τα εγγόνια τους, ήταν η μεγαλύτερη ευτυχία τους. Και η μεγαλύτερη δυστυχία τους όταν εμείς έπρεπε να πούμε «γιαγιά και παππού καλό χειμώνα» τα Χριστούγεννα και το Πάσχα που πηγαίναμε να τους δούμε. Αυτό που θα μου μείνει είναι το μέτρο αυτών των ανθρώπων, το μερακλίκι, η απόλαυση και η ευτυχία της ζωής στα λίγα και ουσιαστικά και σε αυτό που πραγματικά είχε αξία και αυτή η ετυμολογία και η σοφία τους για τη ζωή.

Κ.Μ: Ποια είναι η πιο έντονη εικόνα που θυμάσαι από εκείνους;

Γ.Μ: Ο παππούς και η γιαγιά είχαν πολύ ωραίες φωνές…. Ήταν ψάλτες. Μας θυμάμαι άπειρες φορές να πηγαίνουμε στην εκκλησία για να τους ακούσουμε να ψέλνουν. Γι’ αυτό και ο πατέρας μου τραγουδούσε ωραία ριζίτικα, γι’ αυτό και εμείς τώρα με τον Γιώργη προσπαθούμε να τραγουδάμε: μας θυμάμαι από μικρά στην Κρήτη να προχωράμε στα χωράφια και να μας βγαίνει το τραγούδι… Είναι πολύ ωραίο αυτό! Να έχεις μεγαλώσει με τραγούδια και θύμησες και να σου βγαίνει πλέον φυσικά, να το απολαμβάνεις! Μια επίσης ωραία στιγμή, επειδή με τον Γιώργο χορεύουμε από μικροί, ήταν που λέγαμε στον παππού και στη γιαγιά “Χορεύω στην Αθήνα, χορεύω Κρητικά!” και μας έλεγαν “Εντάξει παιδάκι μου, εντάξει…” και αναρωτιόμουν “Γιατί δεν μου δίνουν μεγάλη σημασία;” Mε αυτό τον τρόπο ήθελαν να καταλάβω το εξής: “Μπράβο που χορεύεις” αλλά οι πραγματικές αξίες είναι αυτές που κουβαλάς από το σπίτι σου. Θυμάμαι την γιαγιά μου να λέει: “Όπου και να πας, κουβαλάς από πού είσαι και ποιανού είσαι.”  Όχι πόσα χρήματα ή πλούτο έχεις. Αυτό κατάλαβα από μικρός.  Όπου και να πας, όπου και να σταθείς, όπου και να μιλήσεις – είτε σε κάποιον άνθρωπο με αξίωμα είτε στον πιο απλό άνθρωπο – αυτό που θα του μείνει είναι η συμπεριφορά σου. Άλλωστε μου αρέσει πολύ να λένε “Αυτός είναι Κρητικός!” και οι υπόλοιποι να ρωτούν “Από πού το κατάλαβες;” Mα, από τον τρόπο που μιλάει!

Όταν χορεύω, τότε καταλαβαίνεις με ποιον άνθρωπο έχεις να κάνεις. Όπως χορεύω, έτσι μιλάω, έτσι κοιτάω, έτσι αγγίζω, έτσι ζω. Ο χορός για μένα είναι η τελειότερη έκφραση που έχει η ψυχή μου.”

 

Κ.Μ: Στον τρόπο που μιλάς και εκφράζεσαι είναι φαεινότατο. Στον τρόπο που χορεύεις;

Γ.Μ: Τώρα αγγίζουμε ένα τεράστιο κεφάλαιο της ζωής μου, το χορό. Έχω πει άπειρες φορές ότι ο τρόπος που χορεύω πλέον είναι και ο τρόπος που σκέφτομαι. Σε κάποιον που δεν με ξέρει θα του πω: “Θα με γνωρίσεις όταν με δεις να χορεύω και τότε θα καταλάβεις ακριβώς πώς είμαι σαν άνθρωπος.” Είναι ευλογία και μεγάλη τύχη – και φυσικά αυτό έχει έρθει μέσα από μεγάλη προσπάθεια – όταν χορεύω πλέον να συστήνομαι στον κόσμο. Όταν χορεύω είμαι πιο αληθινός απ’ όταν μιλάω, είμαι ο αληθινός Γιάννης. Τότε καταλαβαίνεις με ποιον άνθρωπο έχεις να κάνεις. Όπως χορεύω, έτσι μιλάω, έτσι κοιτάω, έτσι αγγίζω, έτσι ζω. Ο χορός για μένα είναι η τελειότερη έκφραση που έχει η ψυχή μου.

Κ.Μ: Δεν είσαι απλά ένας χορευτής. Είσαι, όπως και ο αδερφός σου ο Γιώργος, ένας ερευνητής – χοροδιδάσκαλος κρητικών χορών. Πώς «κουμπώνει» και ενσωματώνεται πρακτικά η έρευνα που κάνετε στη διδασκαλία εκμάθησης των Κρητικών χορών, όταν υπάρχει ωστόσο έντονα το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού και φαντάζομαι και άλλα στοιχεία που μπορεί να επηρεάζουν την όλη διαδικασία;

Γ.Μ: Πολύ ωραία ερώτηση… Πάμε τώρα σε ένα άλλο, τεράστιο κεφάλαιο που λέγεται διδασκαλία, μεταλαμπάδευση και όχι μίμηση αλλά κυρίως βίωμα. Ο αυτοσχεδιασμός είναι το υψηλότερο σημείο, το πιο σπουδαίο, το πιο δύσκολο που πάει ο χορευτής, εάν πάει. Θα σου πω δύο πράγματα που έχω ζήσει στη Κρήτη, από τα εκατομμύρια που αφορούν τον αυτοσχεδιασμό. Βρίσκομαι στην Εθιά του Ηρακλείου, στα Αστερούσια Όρη, τα οποία αγαπώ ιδιαίτερα λόγω των ανθρώπων – γιατί οι άνθρωποι κάνουν τους τόπους – και μου λέει ένας μερακλής: “Θα πας να βρεις τον Λοπανάγο.” Λέω “Γιατί;” “Αυτός κάνει βήματα εδικά του!” “Bήματα εδικά του; Τι εννοείς;”  “Εκεί που χορεύει Μαλεβιζιώτη, κάνει βήματα εδικά του.”  Και τι εννοούσε; Αυτοσχεδιάζει, όπως κανένας άλλος. Τι ήταν να το ακούσω…! Ο στόχος της ζωής μου ήταν να γνωρίσω αυτόν τον άνθρωπο. Αφού ο ίδιος μου δήλωσε και με συγκίνησε ότι το μόνο που κάνει στη ζωή του καλά είναι ο χορός και τίποτε άλλο – και είδα ότι συμφώνησε και η γυναίκα του πίσω με ένα ωραίο νεύμα! – χόρεψε στα 87 του χρόνια Μαλεβιζιώτη και έκανε πράγματα πολύ αυτοσχέδια, πάρα πολύ όμορφα και πολύ μοντέρνα! Ξέρεις, όταν μεγαλώνεις σε ένα μέρος και ζυμώνεται ακόμα και η περπατησιά σου με τον τόπο… Ό,τι κάνεις ταιριάζει στη μουσική, στο φυσικό τοπίο, ακόμα και σε αυτά που φοράς! Να μια ωραία ισορροπία και μια αρμονία που προσπαθώ να πω στα παιδιά ή σε όποιους διδάσκω: “Αυτό που κάνεις να σου ταιριάζει. Και όχι να με μιμείσαι.”  Άρα ο διάσημος Παναγιώτης Λουλάκης ή κατά κόσμον Λοπανάγος, έκανε πράγματα τα οποία, από τη μία πλευρά, ήταν πολύ καλλιτεχνικά, από την άλλη πλευρά όμως ταίριαζαν με εκείνον και με ό,τι τον περιέβαλλε.

Κ.Μ: Εμένα αυτό μου φαντάζει μαγικό. Κάτι σαν μέθεξη…

Γ.Μ: Είναι μαγικό… Και κάτι ακόμα πιο «προχωρημένο», που με έκανε να μην κοιμηθώ ένα βράδυ: Είμαι στα Ανώγεια και παίρνω συνέντευξη – καλή ώρα – από τον αδερφό του μεγάλου λυράρη Νικηφόρου Αεράκη που είναι ζωγράφος. Ο Πολύδωρος Αεράκης, ένας πολύ σκεπτόμενος άνθρωπος και στοχαστής, με ρωτάει ευθέως: “Να σου πω, εσύ είσαι καλός χορευτής;” Λέω “τι εννοείτε;” “Πες μου ρε παιδί μου, είσαι καλός χορευτής;” Από τον τρόπο που με ρωτούσε, καταλάβαινα ότι μου ετοιμάζει βόμβα! Λέω “Προσπαθώ!” “Ωραία” μου λέει. “Εσείς οι καινούργιοι χορευτές, γιατί δεν κάνετε ένα καινούργιο χορό που να εκφράζει το σήμερα; Kαι χορεύετε μόνο τους παλιούς, αφού είστε καλοί χορευτές;”  Λέω “Παρακαλώ;;;” Το μόνο πράγμα που δεν περίμενα ν’ ακούσω από έναν άνθρωπο πάνω στο βουνό ήταν ό,τι πιο προχωρημένο και ότι πιο μοντέρνο μπορούσε να μου πει ο πιο σπουδαίος του κόσμου – σκηνοθέτης, ηθοποιός, μουσικός! Στην απλότητα της φύσης είδα το βλέμμα μπροστά, τη σκέψη μπροστά. Το βράδυ, περιττό να σου πω, δεν κοιμήθηκα. Σκεφτόμουν: “Τι με ρώτησε ο άνθρωπος; Γίνεται άραγε ένας καινούργιος χορός; Από την άλλη…γιατί να μην γίνεται;” Η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό. Είναι κάτι το οποίο το παίρνω από τον πατέρα μου, τον παππού μου, τον προπάππου μου και του βάζω τη δική μου ψυχούλα. Αλλά για να του βάλω τη δική μου ψυχούλα πρέπει να το μάθω. Πρέπει με αυτό να κλάψω, να συγκινηθώ, να υπάρχει μια βιωματική σχέση. Φυσικά χρειάζεται ταλέντο, η τέχνη θέλει και ταλέντο. Πρωτίστως όμως, να δεθώ με αυτό. Και έτσι αρχίζω πάνω στις δικές μου εικόνες, που έχω δει να χορεύουνε χιλιάδες Κρήτες και βιωματικοί χορευτές – που δεν πήγαν σε σχολές χορού και δεν ξέρω τελικά αν έκαναν καλό ή κακό οι σχολές χορού, μάλλον θα γεράσουμε με την απορία! – και οι οποίοι έμαθαν χορό στην αυλή τους, στο σπίτι τους, στο πανηγύρι τους, να τους ακούς να λένε “Εμείς μάθαμε χορό στην κουντούρα!”                                                                                             

Κ.Μ: Δηλαδή;

Γ.Μ: Είναι όταν πιάναμε σαν πιτσιρίκια τελευταίοι και μαθαίναμε χορό. Άρα καταλαβαίνεις κάποιον από πού είναι, από τον τρόπο που χορεύει. Λέμε “Α, έτσι χορεύεις; Eίσαι Κισσαμίτης ή Ανωγειανός ή από τη Σητεία”. Δηλαδή ο τρόπος του χορού καθορίζει τον τόπο σου…. Τι ωραίο! Τι ωραίο που ο χορός μας δείχνει από πού είσαι! Να λοιπόν η μεγάλη αξία του χορού και μάλιστα από το κομμάτι που παρήγγειλες. “Παίξε μου αυτό” λένε οι μερακλήδες στην Κρήτη. Όλα αυτά, τα μικρά αλλά πολύ σημαντικά,  για να φτάσεις σε σημείο να αυτοσχεδιάσεις, πρέπει να τα ξέρεις και να τα βιώσεις. Και έτσι, βλέποντας τους παλιούς, αρχίζεις και βάζεις δικές σου ιδέες, οι οποίες δεν σου λέει κανείς ότι ταιριάζουν. Όμως το ξέρει η συνείδησή σου και το ένστικτό σου. Με άλλα λόγια, ξέρεις ότι πατάς «ντρέτα» λέμε εμείς στην Κρήτη, δηλαδή πας ευθεία και πατάς καλά.

“Αυτό το μοναδικό έχει η Κρήτη και πιστεύω όλη η Ελλάδα… Είμαστε από ένα μικρό κράτος αλλά έχουμε πνεύμα. Αν έτσι προσεγγίσουμε τον πολιτισμό, νομίζω ότι έχει αξία στο σήμερα.”

 

Κ.Μ: Άρα η τέχνη του χορού όσο αφορά το κομμάτι της διδασκαλίας είναι κάτι παραπάνω από πέντε ή δέκα βήματα που θα σου δείξει κάποιος ώστε να τα εκτελέσεις επιτυχημένα. 

Γ.Μ: Οι μεγάλοι δάσκαλοι στο μπαλέτο ή στο flamenco λειτουργούν ως γέφυρες για τις επόμενες γενιές. Για μένα οποιοσδήποτε επιθυμεί να αυτοονομάζεται δάσκαλος με Δ κεφαλαίο, πρέπει να λειτουργεί ως εμπνευστής για τους άλλους και ως άνθρωπος που ανοίγει δρόμους. Πολλές φορές, λέω στα παιδιά που διδάσκω ότι πρέπει να με βλέπουν ως έναν ωραίο ξεναγό της Κρήτης. “Από μένα θα δείτε κάποιες φιγούρες, θα αποστηθίσετε είκοσι κρητικούς χορούς”. Αυτό σημαίνει χορεύω; Όχι. Χορεύω σημαίνει όταν αυτό βγει από σένα. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει μια ακαδημία χοροδιδασκάλων και δυστυχώς, αυτό είναι ένα θέμα που πονάει στην Ελλάδα. Στην ουσία, οποιοσδήποτε παίρνει την ευθύνη να διδάξει και αυτό είναι επικίνδυνο, είναι λάθος. Δεν βάζουμε τον κόσμο σε μια σωστή διαδικασία μύησης γιατί η παράδοση, πάνω απ’ όλα, είναι μύηση. Όταν χορεύω, κάποιος τραγουδάει. Τι λέει; Τι λέει η μαντινάδα; Έχουμε κρητικές λέξεις που για τους πολλούς είναι τελείως ακαταλαβίστικες. Πολλές φορές, η μαντινάδα είναι σοφιστική. Έχουμε λέξεις και νοήματα στην Κρήτη, όπως όλη η Ελλάδα ανά περιοχές, που πρέπει να εξηγήσουμε τι λέει για να σκεφτεί ο άλλος “Αμάν, πολύ ωραίο αυτό που είπε” και να βγει από μέσα του ο χορός επειδή η μουσική τον εμπνέει και του θυμίζει αναμνήσεις και τόπους. Δεν σου κρύβω πως όταν χορεύω, έχω μπροστά μου κάποια πρόσωπα που τα έχω συνδυάσει με τον εκάστοτε χορό. Είτε χορεύω στο «Παλλάς» είτε σε ένα μικρότερο θέατρο, όταν ακούω τη λύρα, το λαούτο ή την ασκομαντούρα, συνδέομαι με κάτι άλλο. Αν λοιπόν μιλάμε για αληθινό χορό, εγώ έτσι τον αισθάνομαι… Για να καταλήξω, πρέπει οι χοροδιδάσκαλοι να έχουν οι ίδιοι βιωματική επαφή με την Κρήτη ώστε να μεταδώσουν πράγματα στα παιδιά και έπειτα, να μην ζητούν τη στείρα μίμηση. Αλλιώς δεν βγάζουμε χορευτές αλλά «Μεγαλακάκια», ανθρώπους οι οποίοι σαν copy-paste μας αντιγράφουν. Αυτό δεν είναι τέχνη. Ό,τι δεν είναι αλήθεια, δεν είναι τέχνη.

Κ.Μ: Η ψυχολογική σου διάθεση δεν είναι ένα στοιχείο που αντικατοπτρίζεται στο χορό; Θεωρώ πως αλλιώς θα χορέψεις όταν θα νιώθεις ευτυχισμένος και αλλιώς όταν θα σε κυριεύσει μια στεναχώρια… Σωστά;

Γ.Μ: Θα μου επιτρέψεις να διαφωνήσω… Πριν δυόμισι χρόνια εγώ και ο Γιώργος χάσαμε τον πατέρα μας, τον Γιάννη. Μια μέρα μετά την κηδεία, είχαμε παράσταση στο Θέατρο Βράχων και μάλιστα, τα εισιτήρια δεν μπορούσαν να ακυρωθούν γιατί είχαν ακυρωθεί άλλη μία φορά ήδη λόγω βροχής. Οπότε, εγώ και ο Γιώργος έπρεπε να χορέψουμε γιατί ο κόσμος ήρθε να δει πρωτίστως το Γιώργο και το Γιάννη και μετά τους χορευτές του. Άρα εγώ έπρεπε να είμαι ο γνώριμος Γιάννης… Σε πληροφορώ, ήμουν πάρα πολύ στεναχωρημένος γιατί θυμόμουν αυτά που είχαμε ζήσει με τον πατέρα μας, πολλές δύσκολες αλλά και ωραίες στιγμές. Όμως μόλις άκουσα τη λύρα αυτόματα τα ξέχασα όλα. Μόλις άκουσα τον ήχο που με ταξίδεψε, συνδέθηκα με τους προγόνους μου έτσι όπως έπρεπε να συνδεθώ και λέω “Σήμερα θα χορέψω για την ψυχή του πατέρα μας”.  

Κ.Μ: H θλίψη σου όμως δεν εκφράστηκε πάνω στην κίνησή σου;

Γ.Μ: Μπορεί! Μπορεί να εκφράστηκε. Αλλά μπορεί, επειδή εκφράστηκε, να άρεσε πάρα πολύ! Ξέρουμε ότι τα ωραιότερα τραγούδια και οι ωραιότερες μαντινάδες εκφράζουν πόνο. Και ο πόνος είναι μέρος της ζωής και της τέχνης. Να πεις τι μέσα σε μία χαρά; Θες να εκφραστείς όταν πονάς! Επίσης, με επηρεάζει πάρα πολύ ποιοι με βλέπουνε. Όταν χορεύω στα χωριά και βλέπω τις φάτσες με τα μαντήλια που κάθονται και βλέπουν όταν στήνουμε τα σκηνικά μας, με επηρεάζει που αντικρίζω βουνά απέναντί μου. Ξεχνάω αν είμαι ερωτευμένος, στεναχωρημένος… Τα ξεχνάω όλα.

Κ.Μ: Θέλω να σου εκφράσω μια απορία μου… Γιατί ενώ υπάρχουν πολλοί πολιτιστικοί σύλλογοι και συγκροτήματα, βλέπουμε την παράδοση να πρωτοστατεί μόνο όταν επισκεπτόμαστε το χωριό μας το καλοκαίρι ή σε κάποια τύπου ανοιχτή εκδήλωση που θα διοργανώσει ο Δήμος που διαμένουμε; Τι πιστεύεις ότι φταίει; Θεωρώ πως επικρατεί τεράστια προχειρότητα μα και αδιαφορία στο να αλλάξει κάτι…

Γ.Μ: Ανοίγεις ένα τεράστιο θέμα που λέει πως στο 2020 οι πολιτιστικοί σύλλογοι αναλαμβάνουν να διατηρήσουν τον πολιτισμό μας. Αλλά πρώτα θέλω να σε πάω λίγο πίσω, για να καταλάβεις πως δημιουργήθηκαν οι πολιτιστικοί σύλλογοι. Όταν πολύς κόσμος έφυγε από τα χωριά του την δεκαετία του ’70 για καλύτερες μέρες και μετακινήθηκε στα μεγάλα αστικά κέντρα, ήρθαν πολύ Κρητικοί μαζί στην Αθήνα, στην Γλυφάδα, στην Ηλιούπολη και είπαν “Παιδιά, να κάνουμε έναν σύλλογο”. Τι ωραίο να υπάρχει ένας σύλλογος Κρητών που εκεί ανταμώνουνε συντοπίτες! Αυτό όμως, που στην αρχή ξεκίνησε με αγαθούς σκοπούς για να βρισκόμαστε να πίνουμε την τσικουδιά μας και να τρώμε τους μεζέδες μας, δεν εξελίχθηκε. Στην πλειοψηφία τους, οι πολιτιστικοί σύλλογοι λειτούργησαν ως κέντρα συναντήσεων, για να περνάμε απλώς καλά. Ξέρεις, οι γονείς μας τους μερακλήδες τους έζησαν ενώ εμείς τους ψάχνουμε… Επίσης, έζησαν το αυθόρμητο γλέντι που εκεί που μιλάμε ξαφνικά χτυπάει η πόρτα, μπαίνει ο λυράρης, έρχεται η παρέα, πίνουμε. Αυτή είναι η παράδοση που – ξαφνικά και αυθόρμητα – κάτι δημιουργείται. Τώρα λέμε “Θα κάνουμε χοροεσπερίδα” , άρα όλοι το στήνουμε και πάμε «κουρδισμένοι» ότι απόψε θα γλεντήσουμε. Ό,τι ετοιμάζεις πολύ, στο τέλος δεν βγαίνει τόσο ανθρώπινο. Τι είναι αληθινό; Ξαφνικά να πεις “Πάρε το μαντολίνο σου, πάρε τσικουδιά και καρύδια και πάμε στο χωριό να παίξουμε καντάδα”. Αυτή είναι η παράδοση, που στην Κρήτη ευτυχώς κάποιες ξαφνικές παρέες το διατηρούν αυτό. Έτσι λοιπόν στους συλλόγους πρέπει να μπουν άνθρωποι με γνώσεις και με οράματα γιατί στα νέα παιδιά πρέπει κάποιος να τους διδάξει την ιστορία, το χορό, τη μουσική και να υπάρχει μια πιο ουσιαστική επαφή με τα χωριά της Κρήτης.

Κ.Μ: Τελικά γιατί πρέπει να υπάρχει σήμερα ένας πολιτιστικός σύλλογος;

Γ.Μ: Για να μάθουμε πολλές πτυχές του πολιτισμού μας. Για μένα οι πολιτιστικοί σύλλογοι θα πρέπει να λειτουργήσουν πλέον ως πολιτιστικά κέντρα αλλά και ως κέντρα βιωμάτων. Σπάνια σύλλογοι πάνε στη Κρήτη! Γιατί; Μα πρέπει να υπάρχει επαφή με την Κρήτη! Τους λέω: “Θα έρθει να παίξει στην Αθήνα ο Σκουλάς ή ο Ψαραντώνης”. Να έρθει όμως στο σύλλογό μας να τον γνωρίσουμε, να του μιλήσουμε. Ας μην παίξει! Μόνο να μας πει για τη ζωή του! Πρέπει τα παιδιά μας με κάποιο τρόπο να έρθουν σε επαφή με ανθρώπους που έχουν γνωρίσει την παράδοση εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Από το πρόσωπο κάποιων καλλιτεχνών βλέπεις όλη τη Κρήτη!

“Το θέμα είναι να είμαστε υπερήφανοι που είμαστε Έλληνες, όχι όμως με μια σοβινιστική τάση. Να είμαστε υπερήφανοι που είμαστε Έλληνες με ένα παγκόσμιο βλέμμα.”

 

Κ.Μ: Θα συμφωνήσω ότι μεταδίδεται συνήθως στείρα γνώση στις νέες γενιές. Όσο αφορά τα γλέντια, πραγματικά έχει αλλάξει χρόνια τώρα άρδην ο τρόπος που διασκεδάζει ο κόσμος στα χωριά μας. Νομίζω όμως ότι συντελεί σε αυτό και ο σύγχρονος τρόπος ζωής…

Γ.Μ: Εμείς που θεωρούμαστε νέα γενιά, προσωπικά έχω ζήσει να μην υπάρχει διαδίκτυο ή να μην έχουμε τηλέφωνο στο σπίτι και ξαφνικά μιλάω σήμερα στο Skype, στο Viber και στο Facebook. Σκέψου τώρα τη γενιά που είναι σήμερα 80 και 90 ετών, τι θυμούνται και τι βλέπουν… Έχουν αλλάξει οι συνθήκες, ο τρόπος ζωής και επικοινωνίας και έχουμε γίνει περισσότερο εσωστρεφείς. Λειτουργούμε πλέον ατομικά και όχι ομαδικά και έρχεται τώρα μια παράδοση, από το χθες, να μας υπενθυμίζει τι είναι ο άνθρωπος. Του λέει λοιπόν: “Μίλα στο Skype σύγχρονε άνθρωπε, αλλά μην ξεχνάς ότι χρειάζεσαι την ενέργεια του άλλου ανθρώπου! Μην ξεχνάς ότι χρειάζεσαι να ανταμώσεις, να κοιτάξεις στα μάτια, να πιάσεις τα χέρια γιατί αυτό είσαι! Ωραία είναι η τεχνολογία αλλά κυρίως τι είσαι; Συναισθήματα. Αυτό μην το ξεχάσεις…” Χθες έλεγα σε ένα μάθημα στα παιδιά ότι το ένα πόδι μου χορεύει στο Μέγαρο Μουσικής και ετοιμάζουμε πολύ ωραίες φιγούρες αλλά το άλλο πόδι μυρίζει χώμα της Κρήτης… Έτσι πρέπει! Καζαντζάκης… Ένας άνθρωπος ο οποίος γεννήθηκε από έναν αγροίκο πατέρα, ο οποίος είπε στον δάσκαλό του: “Πάρε το παιδί μου, δικό σου τα κόκαλα και το κορμί του! Με το ξύλο κάν’ τον άνθρωπο!” Γι΄αυτό και του αφιέρωσε ο Καζαντζάκης τον «Καπετάν Μιχάλη». Και αυτό το παιδί κατάφερε να γίνει μια παγκόσμια φυσιογνωμία! Μέσα από το άγριο χώμα της Κρήτης, ξεπήδησε μια τεράστια προσωπικότητα με παγκόσμιο βεληνεκές. Αυτό το μοναδικό έχει η Κρήτη και πιστεύω όλη η Ελλάδα… Είμαστε από ένα μικρό κράτος αλλά έχουμε πνεύμα. Αν έτσι προσεγγίσουμε τον πολιτισμό, νομίζω ότι έχει αξία στο σήμερα.

Κ.Μ: Και ο χορός σε σχέση με την ανθρώπινη επαφή;

Γ.Μ: Για μένα είναι ο τελευταίος και ο πιο ουσιαστικός τρόπος που ερχόμαστε κοντά. Ξέρεις τι είναι να πιάνεσαι με έναν άνθρωπο και να χορεύεις; Γιατί κάνουμε κύκλο στο χορό; Γιατί είναι ο κύκλος της ζωής! Όλα στη ζωή μας έχουν δημιουργηθεί με τόσο αρμονικό τρόπο, που όλα έχουν έναν κύκλο. Να πως ο άνθρωπος της υπαίθρου με συγκλονιστικά σοφό τρόπο έβαλε τον κύκλο στο χορό. Κύκλο κάνουμε στους δημοτικούς χορούς γιατί έτσι είναι η ζωή: γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε, φεύγουμε… Άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας… Όλα λοιπόν έχουν έναν κύκλο. Και γι’ αυτό βλέπεις, ενώ είναι διαφορετικοί άνθρωποι, ξαφνικά μέσω του χορού γίνονται ένα. Έχουμε ανάγκη το χορό – όχι μόνο στο σήμερα – γιατί μας υπενθυμίζει ποια είναι η ανθρώπινη υπόστασή μας. Λένε πολλές φορές οι ξένοι όταν μας βλέπουν: “Καλά, συνέχεια γύρω – γύρω… Δεν κουράζεστε;” Και μόλις μπαίνουν οι ίδιοι στο χορό, καταλαβαίνουν γιατί δεν κουραζόμαστε… Γιατί ζούμε σε μια έκσταση!

Κ.Μ: Αυτή την έκσταση πως προσπαθείς να την μεταδώσεις σε κάποιον που δεν μιλάτε την ίδια γλώσσα; Τελικά μόνο με βάση την εμπειρία μπορεί να το κατανοήσει;

Γ.Μ: Τώρα θα σου πω ένα συγκλονιστικό συμβάν που έχω ζήσει στην Ολλανδία. Πάω λοιπόν σε ένα σεμινάριο που βρίσκονται όλο Ολλανδοί μαζί με δύο μεταφραστές, ο ένας στη νοηματική γλώσσα. Άρα κάποιος από ‘κει μέσα δεν άκουγε. Λέω “Πώς θα γίνει μάθημα σε έναν άνθρωπο ο οποίος είναι ξένος και δεν ακούει;” Τέλος πάντων, ξεκινάμε το σεμινάριο μεταφράζοντας στα Ολλανδικά ο ένας μεταφραστής και ο δεύτερος εξηγούσε σε μια κυρία μέσω της νοηματικής αυτά που έλεγα. Το μάθημα ξεκινάει, πάμε να χορέψουμε και αυτή η κυρία χόρευε εκπληκτικά! Λέω “Παιδιά, κάποιος μου κάνει πλάκα!” Και μάλιστα, όσο μιλούσα με κοιτούσε με τεράστια προσοχή και σεβασμό. Κάποια στιγμή κάνω διάλειμμα οπότε παίρνω τον μεταφραστή στη νοηματική, πάω κοντά της και της λέω: “Να σας πω κάτι; Σας θαυμάζω! Σας ευχαριστώ πάρα πολύ που κάνετε τόσο κόπο και προσπάθεια γιατί εκτός του ζητήματος της ακοής, είστε και από άλλο κράτος.” Της μεταφέρει συνωμοτικά αυτά που λέω και η γυναίκα απαντάει: “Να πεις στον άνθρωπο ότι έχω διαβάσει για την Κρήτη και περίμενα με τεράστια αγωνία το σημερινό μάθημα …και μάλιστα τον νιώθω από τα πόδια του! Μπορεί να μην τον ακούω, αλλά νιώθω την πατημασιά του και από ‘κει χορεύω!” Με συγκλόνισε…. Ένας αλλοδαπός με ζήτημα ακοής, όχι απλά χόρευε αλλά χόρευε με τεράστιο πάθος. Η εμπειρία λοιπόν, το βίωμα, όταν μυηθείς σε έναν τόπο… Eίχε διαβάσει για την Κρήτη, άρα ήταν ήδη έτοιμη ψυχολογικά να το ζήσει! Είχε πάει στην Κρήτη, είχε φάει στην Κρήτη, είχε ξενυχτήσει στην Κρήτη, είχε δει το κρητικό φιλότιμο και τον κρητικό ουρανό, άρα το μόνο που της έλειπε ήταν το βήμα. Και ήρθε τόσο πηγαία, όμορφα και αρμονικά… Γιατί η πράξη είναι αυτή που μας ελευθερώνει.

Κ.Μ: Αυτές οι «πατημασιές» που ανέφερες, δεν είναι αλληλένδετες και με κάποιες αξίες της ζωής; Ώστε όταν φτάσεις στο σημείο να μελετήσεις, να ερευνήσεις και να κάνεις κάποια πράγματα βίωμά σου, αυτές οι αξίες να έρθει η ώρα που θα «κουμπώσουν» στην όλη συμπεριφορά σου;  

Γ.Μ: Βέβαια. Μην ξεχνάμε ότι οι κρητικοί χοροί επί Μινωικής εποχής δεν ξεκίνησαν για λόγους διασκεδαστικούς. Στην Κρήτη χορέψαμε να πούμε στη γη «ευχαριστώ», στους θεούς, στη βροχή, στα δέντρα. Χορέψαμε για να μιλήσουμε σε ό,τι μας περιβάλλει, γι’ αυτό ο χορός κουβαλάει κάτι θρησκευτικό και κάτι ιερό μαζί. Δεν είναι τυχαίος και ειδικά ο δημοτικός χορός, αυτός που γεννήθηκε στην ύπαιθρο. Αυτός που γεννήθηκε επειδή υπάρχει λόγος… Στη σούστα κάνουμε «το παραθυράκι», κάνουμε φιγούρες… Λέει ο άνθρωπος της πιο παλιάς γενιάς: “Μα, παλιά παιδάκι μου, στο παράθυρο της μιλούσα! Ούτε κινητά ούτε Facebook, θα πήγαινα στο παράθυρο να κάνω καντάδα.” Και μπήκε το παράθυρο στη σούστα! Να λοιπόν πως η ίδια η ζωή σε έκανε να βάλεις τη ζωή στο χορό. Η άλλη ρωτάει: “Που γνωριστήκατε;”  Στο πανηγύρι! Και απαντάει: Aυτό περίμενα! Να βάλω τα καλά μου, να με σηκώσει στη σούστα και με ματιές και χέρια να νιώσουμε ότι υπάρχει ερωτικό ειδύλλιο.”

“Η επικοινωνία έχει αλλάξει, λειτουργούμε πλέον ατομικά και έρχεται τώρα μια παράδοση να μας υπενθυμίζει τι είναι ο άνθρωπος. “Μίλα στο Skype σύγχρονε άνθρωπε, αλλά μην ξεχνάς ότι χρειάζεσαι την ενέργεια του άλλου ανθρώπου! Μην ξεχνάς ότι χρειάζεσαι να ανταμώσεις, να κοιτάξεις στα μάτια, να πιάσεις τα χέρια γιατί αυτό είσαι… Συναισθήματα!”

 

Κ.Μ: Με αφορμή το video «Οι χοροί της Κρήτης στους ρυθμούς του κόσμου» που ανέβασες στο προφίλ σου στα social media για την Παγκόσμια Ημέρα Χορού στις 29 Απριλίου δημιουργώντας έναν συγκερασμό των χορών της Κρήτης με τους πιο διαδεδομένους χορούς παγκοσμίως… Τελικά η Κρήτη ενώνει όλο τον κόσμο ή όλος ο κόσμος χωράει στην Κρήτη;

Γ.Μ: Σε ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση γιατί μου θίγεις ένα πολύ αγαπημένο σχέδιο που είχα και μια σκέψη που την κρατούσα για πολλά χρόνια. Μελετώ πολλά χρόνια τον κρητικό ρυθμό σε επίπεδο μουσικής αλλά και βημάτων. Οι Κρήτες είναι από τους πρώτους χορευτές του κόσμου. Οι Κρήτες, οι Ινδοί, οι Κινέζοι και οι Αφρικανοί είναι οι πρώτοι λαοί που δίδαξαν το χορό παγκοσμίως. Η τέχνη είναι μια παγκόσμια γλώσσα και το ευλογημένο που έχει είναι ότι ενώνει τους ανθρώπους γιατί όλοι οι άνθρωποι θέλουμε αγάπη, έρωτα, ταξίδι, χαμόγελο, ένωση! Άρα οποιοδήποτε είδος χορού συνδέεται με τη ρίζα, δηλαδή με την Κρήτη. Έχουμε συμπράξει με ισπανικό flamenco, με tango, με tarantella, με σύγχρονο χορό. Στο flamenco μιλάμε για έναν χορό που φλέγεσαι ολόκληρος. Τι διαφορά έχει αυτός που φλέγεται ολόκληρος με μένα που χορεύω Μαλεβιζιώτη; Έχουμε ακριβώς την ίδια τρέλα και το ίδιο πάθος και το μόνο που μας μένει είναι να έχουμε και τη γνώση. Άρα όταν ο αυθορμητισμός, ο αυτοσχεδιασμός, το πάθος και η τρέλα συνδυαστεί με τη γνώση, μπορείς να ανταμώσεις με οποιοδήποτε καλλιτέχνη ανά τον κόσμο. Και επειδή οι ρυθμοί μας – οι κρουστοί ειδικά – μπορούν να ταιριάξουν με όλους τους ρυθμούς, λέω στην αγαπημένη μου Έφη ότι θα κάνουμε ένα video στο οποίο θα συνδυάσουμε τα κρητικά χορευτικά βήματα με τους χορούς του κόσμου ώστε πρώτον, να γιορτάσουμε έτσι την Παγκόσμια Ημέρα Χορού και δεύτερον, να ενωθώ συμβολικά με όλους τους παγκόσμιους δημοτικούς χορούς. Έτσι άρχισα στο σπίτι να μελετάω και ακούγοντας τον αφρικανικό, τον ινδικό και τον κινέζικο χορό, να ψάχνω ποιο βήμα κρητικό ταιριάζει. Εννοείται ότι συγκινήθηκα και χάρηκα πολύ όταν συνειδητοποίησα ότι ως ρυθμοί, πολλοί κρητικοί χοροί ταιριάζουν με πολλούς χορούς άλλων χωρών. Και έτσι πήγαμε σε πολλά μέρη της Ραφήνας, του Λαυρίου και όλης της Αττικής… Φυσικά ταλαιπώρησα την Έφη αλλά δεν πειράζει καθώς αφού κουραστήκαμε, είδαμε και οι δύο ότι αυτό που παρουσιάσαμε ταιριάζει στον πολιτισμό μας και όχι απλά δεν προσβάλλει, αλλά ανεβάζει το επίπεδο του κρητικού χορού. Εν τέλει, είναι κάτι συμβολικό και αληθινό και θεωρώ πως για την Παγκόσμια Ημέρα Χορού ωραιότερη ιδέα δεν θα μπορούσε να μου έρθει! Αυτό φάνηκε και από τις προβολές του video και από τα σχόλια καθώς άρεσε πάρα πολύ και με έκανε πολύ χαρούμενο.

Κ.Μ: Θα ήθελα να πούμε και δυο λόγια για τα βιβλία σου….

Γ.Μ: Συγγραφή, ένα πολύ αγαπημένο «κεφάλαιο» που αφορά τη ζωή μου. Εγώ δεν περίμενα ποτέ να βγάζω βιβλία αλλά μετά από τόσους στίχους και μαντινάδες που έχω γράψει, ήταν φυσικό επακόλουθο. Θυμάμαι στην εφηβική ηλικία να χορεύω, να τραγουδάω και να γράφω. Άρα το γεγονός ότι γράφω δεν είναι κάτι έξω από μένα… Είναι ένα κομμάτι του εαυτού μου που απλά ανέπτυξα. Το 2010 θέλησα να συνδυάσω τις δύο μεγάλες μου αγάπες, το χορό και τη γραφή και έκανα ένα πολύ ωραίο λογοπαίγνιο με τη λέξη «χορογραφόντας». Το είπα «Χορογράφοντας», με άλλο χρώμα στη λέξη χορός και άλλο χρώμα στη λέξη γράφοντας. Έτσι προέκυψε το βιβλίο από τις εκδόσεις «Δοκιμάκης», τους οποίους ευχαριστώ πάρα πολύ καθώς στήριξαν αμέσως αυτό το βιβλίο. Η ζωγράφος Ρουμπίνα Σερελάκου έκανε εξαιρετική δουλειά. Μάλιστα, με κατέγραψε να χορεύω σε πρόβα και μετά έκανε στοπ καρέ κάποιες χορευτικές σκηνές, τις οποίες επεξεργάστηκε. Το υλικό αυτό αντάμωσε τους στίχους, τα τραγούδια και τις μαντινάδες. Και επειδή πάντα θέλω ό,τι κυκλοφορώ να έχει κάτι σπάνιο και μοναδικό, το βιβλίο περιλαμβάνει CD και DVD. Στο DVD έχει σπάνιες καταγραφές απ’ όλη την Κρήτη: χορεύουνε ντόπιοι στο Ηράκλειο, στη Σητεία, στο Ρέθυμνο, στα Χανιά. Στο CD ακούμε μουσικές από σπίτια και είναι κάτι που δεν κυκλοφορεί πουθενά αλλού.

Κ.Μ: Το «Αγαπημένη λέξη μου έγινε το όνομά σου» πότε βγήκε στο προσκήνιο;

Γ.Μ: Το 2015. Περιέχει αποκλειστικά μαντινάδες, πάλι με φωτογραφίες χορού. Εκεί θέλησα να γράψω περισσότερο μαντινάδες για τον έρωτα, την αγάπη και τη ζωή. Ωραίες μαντινάδες, κατά την γνώμη μου, γιατί όλες είναι στιγμές μου αγαπημένες. Παρόλα αυτά, η δουλειά που μας έκανε γνωστούς με τον Γιώργο είναι το «Όταν ακούω Κρήτη» εν έτει 2006.

Κ.Μ: Γιατί «Όταν ακούω Κρήτη»;

Γ.Μ: Γιατί από μικρός, όταν μπαίνω στο λεωφορείο ή όταν προχωράω και ακούω κάποιον να μιλάει κρητικά …Ωπ! Κάτι γίνεται μέσα μου! Αυτή ήταν μια πολύ δύσκολη παράσταση, η οποία προέκυψε μετά από ένα μεγάλο οδοιπορικό στην Κρήτη, στο οποίο πήραμε πολλές συνεντεύξεις από ανθρώπους που τώρα πια δεν ζούνε. Το 2005 η σπουδαία Νάνσυ Μπενιαδάκη έκανε μια εξαιρετική ταινία και έπειτα, στο Νέο Μουσείο Μπενάκη παρουσιάστηκε η παράστασή μας. Σε μια γιγαντοοθόνη, το κοινό έβλεπε τις συνεντεύξεις των μερακλήδων στην Κρήτη που μιλούσαν για τον πεντοζάλη για παράδειγμα και εμείς χορεύαμε πεντοζάλη επί σκηνής. Άρα υπήρχε ένας κύκλος, εικόνα – χορός – μουσική.  Αποδώσαμε όλους τους χορούς της Κρήτης με επτά μουσικούς επί σκηνής και περίπου είκοσι χορευτές. Αυτή η δουλειά βγήκε σε 2 DVDs και ένα CD και είδα ότι ενημέρωσε πολλούς χοροδιδασκάλους ως τώρα. Ο Εθιανός, το Ρόδο, ο Τριζάλης, ο Κατσιπαδιανός, ο Πρινιανός είναι χοροί που η Κρήτη δεν ήξερε ότι υπάρχουν.

Κ.Μ: Και φτάνουμε στο «Χορεύω αιώνες στη Κρήτη»! Ποια χρονιά;

Γ.Μ: To 2011. Nέο οδοιπορικό καθώς και πλάνα που δεν μπήκαν στο «Όταν ακούω Κρήτη». Στο DVD αυτό βάλαμε και στιγμές των παραστάσεών μας για να δει ο κόσμος πως συνδυάζω αυτά που βρήκα μέσα από τις συνεντεύξεις και τελικά πως το παρουσιάζω στη σκηνή. Η πρώτη παρουσίαση έγινε στο Ευγενίδιο Ίδρυμα, στο Πλανητάριο καθώς θέλησα να πραγματοποιηθεί σε έναν χώρο με μεγάλη ιστορία. Εκείνη την περίοδο το Mega πρόβαλλε «Το Νησί», αυτό το σπουδαίο σήριαλ στο οποίο βοήθησα τον φίλο μου Θοδωρή Παπαδουλάκη στο κομμάτι του χορού. Μια σπουδαία και αγαπημένη εμπειρία για μένα, καθώς δίδαξα όλους τους ηθοποιούς κρητικούς χορούς. Μόλις έμαθε το Mega ότι κυκλοφορώ το «Χορεύω αιώνες στην Κρήτη», με βοήθησε πάρα πολύ ως χορηγός επικοινωνίας και αυτό πήρε μια πιο μεγάλη προβολή όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο παγκόσμιο κοινό. Αυτές είναι οι συγγραφικές μου κινήσεις ως τώρα. Θέλω να κάνω και αφιερώματα σε χορευτές, σε μερακλήδες, να πάρω συνεντεύξεις από οποιονδήποτε ηλικιωμένο της Κρήτης, να μαζέψω λέξεις που αφορούν τον κρητικό χορό και  να κάνω ένα λεξιλόγιο του κρητικού χορού.

Κ.Μ: Θέλω να πάμε λίγο και στο παιδικό σου παραμύθι… Ποια ήταν τα πρώτα ερεθίσματα και τι σε ενέπνευσε για να το υλοποιήσεις;

Γ.Μ: Είμαι πλέον σε μια ηλικία και φάση ζωής που αρχίζω και βλέπω τα πάντα πιο ώριμα και πιο διεισδυτικά και θέλω ό,τι κάνω να έχει λόγο ύπαρξης. Έχω μεγαλώσει πολλά παιδάκια – σε κάποιες μέρες τον Ιούνιο γίνομαι 45 χρονών και διδάσκω από τα 18 μου χρόνια – οπότε καταλαβαίνεις ότι έχω μεγαλώσει γενιές. Μέσα μου ρώτησα μια μέρα τον εαυτό μου: “Γιατί διδάσκεις; Για ποιο λόγο, Γιάννη μου, διδάσκεις;” Για ποιο λόγο να μάθει ένα παιδί σήμερα κρητικούς χορούς; Η διδασκαλία μου γέννησε την ανάγκη να γράψω κάτι το οποίο να απευθύνεται στα παιδιά, όμως ταυτόχρονα και στους γονείς, όμως ταυτόχρονα να έχει και ένα διδακτικό περιεχόμενο και ύφος… Παραμύθι λέω! Να λοιπόν ένας τρόπος να επικοινωνήσω με τα νέα παιδιά και με μία πολύ σύντομη ιστορία, πολύ απλά γραμμένη, να τους εξηγήσω γιατί πρέπει να μάθουνε σήμερα να χορεύουν κρητικούς χορούς και κατ’ επέκταση, δημοτικούς χορούς απ’ όλη την Ελλάδα – απλά επειδή εγώ ασχολούμαι με την Κρήτη μας, ασχολούμαι αποκλειστικά με τον κρητικό χορό.

Κ.Μ: Γιατί επέλεξες τα στιβάνια; Η επιλογή των ονομάτων χρησιμοποιήθηκε ως μια προτροπή για όσους δεν ξέρουν ώστε να ασχοληθούν ή να διδάξουν στα παιδιά τους τα έντονα μυθοπλαθικά στοιχεία ή τους σπουδαίους ανθρώπους που συνδέονται με την Κρήτη; 

Γ.Μ: Σκέφτηκα να γράψω ένα παραμύθι το οποίο θα περιέχει το χτες, το σήμερα και το αύριο. Γιατί όμως επέλεξα από την κρητική ενδυμασία τα στιβάνια; Γιατί είναι αυτό που φοράμε για να προχωρήσουμε. Αυτό φοράει ο Κρητικός και προχωράει και είναι αυτό που συνδέει τις γενιές και προχωράει την ιστορία. “Αν θέλω να προχωρήσει η παράδοση, θα γράψω κάτι το οποίο θα αφορά τις παιδικές ηλικίες αλλά και τους γονείς.” Και αφού πήρα τα στιβάνια, σκέφτηκα: “Ποια φιγούρα θα βάλω την οποία αγαπώ πολύ; Tον παππού!” Έτσι λοιπόν, τα στιβάνια του παππού έγιναν ένα πολύ ωραίο θέμα, το οποίο με ενέπνευσε να γράψω μια πολύ σύντομη διδακτική ιστορία με πολλά μηνύματα για να πω στα παιδάκια μας και στους γονείς για ποιο λόγο σήμερα επιβάλλεται και είναι πολύ ωραίο να συνδεόμαστε με τον τόπο μας. Για να υπάρχει όμως και μία διδαχή στο παραμύθι, επέλεξα διάσημα κρητικά ονόματα: Βιτσέντζος, Αριάδνη, Λαυρεντία, Ελευθέριος, Ιδομενέας, Θησέας και με αυτό τον τρόπο δίνω την ευκαιρία σε ένα μικρό παιδί που μπορεί να ακούσει στη ζωή του πρώτη φορά το όνομα Βιτσέντζος και να πει “Τι όνομα είναι αυτό;” να διαβάσει στο τέλος του παραμυθιού ποιος είναι ο Βιτσέντζος. Δεν είναι πολύ ωραίο μέσα από ένα παραμύθι να μαθαίνεις; Πάντα από την πλευρά του δασκάλου θέλω ό,τι κάνω να εμπεριέχει διδασκαλία.

“Είναι συγκλονιστικό πως σε μια εποχή άνοιξης που όλα είναι πανέμορφα και είσαι στον παράδεισο, ξαφνικά ακούς από πάνω σου αεροπλάνα και έρχεται η μαυρίλα να σου αλλάξει τα πάντα.”

 

Κ.Μ: Και η ιστορία μας πώς εκτυλίσσεται;

Γ.Μ: Καταρχήν, να πω ότι το παραμύθι δεν ξεκινάει με το γνωστό «Μια φορά κι έναν καιρό» γιατί απευθύνομαι στα παιδιά του σήμερα και αυτό για εμένα έπαιξε καταλυτικό ρόλο. Δεν θέλω να μιλάω για το παρελθόν που νοσταλγούμε… Αντίθετα, σήμερα τι κάνουμε! Ο ήρωάς μας λοιπόν, ο Βιτσέντζος δεν έχει στιβάνια αλλά χορεύει πολύ ωραία. Γίνεται μια εκδήλωση στο σχολείο του, δεν έχει στιβάνια και ψάχνει με τεράστια αγωνία πού θα βρει. Πάει στον παππού με μεγάλη χαρά και τον παρακαλάει να πάρει τα στιβάνια του. Ο παππούς χαίρεται από τη μία πλευρά, αλλά από την άλλη τα στιβάνια είναι πολύ μεγάλα γιατί δεν κάνουν σ’ ένα μικρό παιδάκι! Παρόλα αυτά, τα παίρνει αλλά νωρίτερα ο παππούς του ο Δομήνικος του λέει όλη την ιστορία: τι είναι τα στιβάνια, γιατί ονομάστηκαν έτσι, ποιος τα φόρεσε, ποιος τα φόρεσε από την οικογένειά του και έτσι ταυτόχρονα ο ήρωάς μας μαθαίνει την ιστορία της Κρήτης, με έναν τρόπο παιδικό. Γεμάτος χαρά, πάει να χορέψει αλλά δεν μπορεί και δεν χορεύει ωραία γιατί του είναι μεγάλα – εδώ θέλω να περάσω το μήνυμα στα μικρά παιδιά ότι η ζωή δεν είναι εύκολη. Θέλει αγώνα, θέλει προσπάθεια, πολλές φορές απογοητεύεσαι…

Κ.Μ: Ή ότι η ήττα μπορεί να έχει και μια αξιοπρέπεια…

Γ.Μ: Ακριβώς! Βγάζει λοιπόν τα στιβάνια του στεναχωρημένος και ένας άλλος παππούς, ο Ελευθέριος τον πλησιάζει και τον ρωτάει: “Παιδί μου γιατί κλαις;” Ο μικρός Βιτσέντζος του εξηγεί ότι κλαίει γιατί δεν χόρεψε ωραία και του αναφέρει όμως πως έμαθε και ξέρει πλέον την ιστορία των στιβανιών. Τότε ο παππούς του λέει για μένα τη πιο σημαντική φράση μέσα στο παραμύθι, η οποία έχει στόχο και σκοπό διδαχτικό: Ότι μπορεί να μην του κάνουν τα στιβάνια, αλλά έμαθε ποιος είναι και τώρα ξέρει και πού να πάει. Άρα, πρέπει να μαθαίνουμε κρητικούς χορούς για να μάθουμε ποιοι είμαστε και ποια είναι η ιστορία μας… Κι όταν μάθουμε την ιστορία μας και συνειδητοποιήσουμε ποιοι είμαστε, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα βάλουμε και πλώρη σωστή στο μέλλον. Το θέμα είναι να είμαστε υπερήφανοι που είμαστε Έλληνες, όχι όμως με μια σοβινιστική τάση. Να είμαστε υπερήφανοι που είμαστε Έλληνες με ένα παγκόσμιο βλέμμα. Όταν ξέρεις την ιστορία σου, είσαι αυτόματα παγκόσμιος… Τόσο απλά.

Κ.Μ: Κλείνοντας, θα ήθελα να μου πεις για μελλοντικά σχέδια και επιδιώξεις…

Γ.Μ: Υπάρχει μια πολύ ωραία ιδέα την οποία σκέφτομαι, δουλεύω και αναλύω πάνω από μια τετραετία. Είναι η συγκλονιστική «Μάχη της Κρήτης» για την οποία ξεκίνησα να παίρνω πολλές συνεντεύξεις και να πηγαίνω να ψάχνω στην Κρήτη ό,τι υπάρχει από αρχεία και βιβλία. Μπροστά μου ανοίχτηκε ένα τεράστιο καλλιτεχνικό πεδίο. Είναι συγκλονιστικό πως σε μια εποχή άνοιξης που όλα είναι πανέμορφα και είσαι στον παράδεισο, ξαφνικά ακούς από πάνω σου αεροπλάνα και έρχεται η μαυρίλα να σου αλλάξει τα πάντα. Έμαθα συγκλονιστικές ανθρώπινες ιστορίες. Πρέπει να πω ότι έχει πέσει πολύ κλάμα στη χορευτική μας ομάδα όταν διηγούμαι αυτές τις ιστορίες, όπου πρώτος κλαίω εγώ… Και θέλω να πω στους χορευτές μας ένα τεράστιο ευχαριστώ γιατί είναι παιδιά που έχουν καταλάβει αυτή η ομάδα για ποιο λόγο δημιουργήθηκε και τι θέλει να κάνει και όχι απλά να αναμασάει και να αναπαράγει κρητικούς χορούς. Στην ουσία, έχουμε περάσει στο χοροθέατρο και σε άλλα επίπεδα τέχνης όπου μέσα από τον χορό συνδυάζω σωματικό θέατρο, τραγούδι, πρόζα, ποίηση. Με αφορμή το χορό, έχουμε γύρω-γύρω πολλές τέχνες, οι οποίες βοηθούν το θεατή να καταλάβει τη βαθύτερη έννοια του κάθε θέματος. «Η Μάχη της Κρήτης» παρουσιάστηκε πρώτη φορά στο Γυάλινο Μουσικό Θέατρο στην Αθήνα και πέρυσι στο Θέατρο ΠΚ για μερικές Παρασκευές με τρομερή αποδοχή από τον κόσμο. Τώρα ετοιμάζω κάτι ακόμα πιο καλλιτεχνικό, περίπλοκο και συνάμα συμβολικό, στο οποίο με έχει βοηθήσει το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης και ο Κώστας Μαμαλάκης, ο οποίος είναι ένας εκπληκτικός άνθρωπος και φοβερός γνώστης της Μάχης. Σε αυτή τη παράσταση, συνδυάζουμε πολλές τέχνες, οι οποίες ενώνονται για να διηγηθούν ανθρώπινες ιστορίες. Έχω πάρει αληθινές ανθρώπινες ιστορίες, οι οποίες έγιναν σκηνές καλλιτεχνικές… Με την πρώτη ευκαιρία και όταν απελευθερωθούμε από αυτή τη πολύ πρόσφατη δύσκολη κατάσταση που ζήσαμε, θα μπούμε σε πρόβες πάλι και σιγά σιγά θα ανακοινωθούν οι νέες παραστάσεις μας…

 

Δείτε τις καλύτερες στιγμές της συνάντησής μου με τον Γιάννη Μεγαλακάκη εδώ:

 

You Might Also Like

No Comments

Leave a Reply

error: Content is protected !!